Μερικά βιβλία για τις γιορτές

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΡΟΜΠΟΤ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ
Παπακωνσταντίνου Πέτρος, Εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗΣ, 336 σελίδες
 
Το όριο ανάμεσα στην επιστημονική φαντασία και την πραγματικότητα γίνεται δυσδιάκριτο στις μέρες μας. Χάρη στην αλματώδη πρόοδο της τελευταίας δεκαετίας, η τεχνητή νοημοσύνη διεισδύει στις πιο διαφορετικές πλευρές της σύγχρονης ζωής. Αλγόριθμοι αναγνωρίζουν πρόσωπα σε βίντεο από κάμερες παρακολούθησης, υπολογιστές και φορητές συσκευές επικοινωνούν με τον άνθρωπο σε φυσική γλώσσα, νευρωνικά δίκτυα διαβάζουν αξονικές τομογραφίες, αυτοκινητοβιομηχανίες ετοιμάζουν αυτόνομα IX, χωρίς οδηγούς.
Στο νέο του βιβλίο, ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου σκιαγραφεί την ιστορική εξέλιξη των αυτόνομων μηχανών και αποτιμά επιτεύγματα και αποτυχίες, προσπαθώντας να ανιχνεύσει τις μεγάλες ανατροπές που φέρνει η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση στην εργασία, στον πολιτισμό και στη γεωπολιτική.
Μέσα από έναν πλούτο παραδειγμάτων και αναφορών, αναδεικνύει την τεχνητή νοημοσύνη ως πεδίο πολλαπλών συγκρούσεων ανάμεσα σε κοινωνικές τάξεις, οικονομικούς ομίλους και ισχυρά κράτη, γύρω από το κεντρικό επίδικο: ποιοι, πώς, για ποιο σκοπό, προς όφελος ποιων θα καταφέρουν τελικά να ελέγξουν αυτή την καινούρια δύναμη δημιουργίας αλλά και καταστροφής, τον "ηλεκτρισμό του 21ου αιώνα"; (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
 
Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΖΩΗΣ ΠΩΣ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΕ ΤΑ ΔΕΛΤΙΑ ΕΙΔΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΝΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΖΕΣΤΕ ΤΗΝ ΥΠΕΡΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ
Rolf Dobelli Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗΣ, 272 σελίδες
 
Πριν από μερικά χρόνια, η αγγλική εφημερίδα The Guardian με κάλεσε να παρουσιάσω το βιβλίο μου "Η τέχνη της καθαρής σκέψης", που μόλις είχε μεταφραστεί στα αγγλικά. Ο αρχισυντάκτης Alan Rusbridger μάζεψε τη συντακτική ομάδα και η αίθουσα είχε γεμίσει. Ο Rusbridger ξερόβηξε και είπε βλοσυρά: "Μόλις μπήκα στον ιστότοπό σας και ανακάλυψα ένα μάλλον αμφιλεγόμενο άρθρο σας. Θα θέλαμε να μιλήσετε γι' αυτό, όχι για το καινούριο σας βιβλίο". Ξεροκατάπια.
Στο άρθρο αυτό πρόβαλλα επιχειρήματα εναντίον της "κατανάλωσης" αυτού που παρήγαν κάθε μέρα οι παγκοσμίως αναγνωρισμένοι επαγγελματίες της εφημερίδας: τις ειδήσεις. Και προσπαθούσα να εξηγήσω γιατί μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα χωρίς αυτό το τόσο δημοφιλές προϊόν. Ανέπτυξα για είκοσι λεπτά περίπου τη θέση που διατύπωνα στο άρθρο και κατέληξα: "Ας το παραδεχτούμε, κυρίες και κύριοι, βασικά εδώ παράγετε διασκέδαση". Σιωπή. Και καρφίτσα να έπεφτε, θα ακουγόταν. Ο Rusbridger μισόκλεισε τα μάτια, κοίταξε ολόγυρά του Kat είπε: "Θέλω να δημοσιεύσουμε τα επιχειρήματα του Dobelli. Σήμερα κιόλας". Ύστερα έκανε μεταβολή και βγήκε από την αίθουσα χωρίς να χαιρετήσει. Τέσσερις ώρες αργότερα, δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του Guardian μια συντομευμένη εκδοχή του άρθρου μου. Μέσα σε λίγη ώρα 450 αναγνώστες -ο μέγιστος αριθμός από τεχνική άποψη- είχαν γράψει σχόλια. Το άρθρο "Οι ειδήσεις σάς κάνουν κακό" απεδείχθη, παραδόξως, ένα από τα πιο διαβασμένα άρθρα της χρονιάς.
Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας βασίζεται σε αυτό το "αμφιλεγόμενο" άρθρο, αλλά περιέχει περισσότερα στοιχεία: περισσότερες έρευνες για το τι μας κάνουν οι ειδήσεις και περισσότερες συμβουλές για το πώς να απαλλαγούμε από τον εθισμό σε αυτές.
Η ψηφιακή επανάσταση έχει μετατρέψει τις ειδήσεις από ακίνδυνο μέσο ψυχαγωγίας σε όπλο μαζικής καταστροφής εναντίον της κοινής λογικής. Ένα πράγμα μού φαίνεται πολύ σημαντικό: ο περιορισμός της κατανάλωσης ειδήσεων δεν σημαίνει πικρία και παραίτηση. Αντιθέτως, σημαίνει πολλά δώρα: περισσότερο ελεύθερο χρόνο και μια καινούρια ματιά για όσα έχουν πραγματική σπουδαιότητα και μας κάνουν ευτυχισμένους. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
 
ΜΙΚΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ (ΣΧΕΔΟΝ)
Bill Bryson, Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, 632 σελίδες
 
Στο κλασικό αυτό έργο εκλαϊκευμένης επιστήμης, ο Bill Bryson κατορθώνει το φαινομενικά ακατόρθωτο: να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τον κόσμο, παρουσιάζοντας τις σύγχρονες θεωρίες της επιστήμης με τον πιο προσιτό και διασκεδαστικό τρόπο. Με άφθονο χιούμορ αλλά και αξιοσημείωτη σαφήνεια, μας παρασύρει σε ένα συναρπαστικό ταξίδι από τη γέννηση και την εξέλιξη του σύμπαντος μέχρι τη δημιουργία του πολιτισμού και τις νεότερες ανακαλύψεις. Και αφού, χάρη στις παρομοιώσεις, τις ιστορικές και προσωπικές αναφορές, μας διαφωτίζει ακόμα και για δύσκολα θέματα της αστρονομίας, της φυσικής, της χημείας και των άλλων θετικών επιστημών, δεν σταματά να υπενθυμίζει ότι, παρά τη ραγδαία επιστημονική εξέλιξη, είναι πολλά τα ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
 
ΡΟΥΜΕΛΗ
Patrick Leigh-Fermor, Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, 336 σελίδες
 
Τη Ρούμελη δεν τη βρίσκεις στους σημερινούς χάρτες. Είναι το όνομα που δόθηκε παλιά στη βόρεια Ελλάδα, από τον Βόσπορο ως την Αδριατική κι από τη Μακεδονία μέχρι τον Κορινθιακό Κόλπο. Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ σαγηνεύτηκε τόσο από την παραδοξότητα αυτού του ονόματος, που το απαθανάτισε σ' αυτό το απολαυστικό αφήγημα.
Είναι μια περιήγηση που μας ταξιδεύει ανάμεσα στους σαρακατσάνους βοσκούς, στα μοναστήρια των Μετεώρων και τα χωριά των Κραβάρων κι ως την ανακάλυψη, ακόμα, ενός ζευγαριού παντόφλες που φορούσε ο Μπάιρον στο Μεσολόγγι. Όπου πηγαίνει ο Φέρμορ, συμμετέχει στην τοπική ζωή, που οι περιγραφές της ξεπηδούν ολοζώντανες απ' τη σελίδα. Η τελετή του σαρακατσάνικου γάμου, με όλο της το συναρπαστικό τελετουργικό, και η διήγηση του μπαρμπα-Ηλία για τις λογής λογής επιδέξιες μεθόδους επαιτείας έχουν εξίσου θέση σ' αυτό το θαυμάσιο οδοιπορικό.
Και είναι επίσης ένα ταξίδι που αποκαλύπτει τη σύγκρουση που ενυπάρχει στην κληρονομιά των Ελλήνων: την αδύναμη λόγια διασύνδεση με τα κλέη του αρχαίου κόσμου, και την πιο πρόσφατη μα όχι λιγότερο ιστορική βυζαντινή κληρονομιά, καθώς κι αυτήν που άφησε πίσω της η Τουρκοκρατία. Κάτω απ' όλα αυτά, ωστόσο, υπάρχει ένας ακόμα παλαιότερος κόσμος, που ενδείξεις του βρίσκει ο Φέρμορ σε λόφους, βουνά και σχεδόν άγνωστες ακτές. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
 
ΜΕ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΤΟΥ ΚΟΡΩΝΟΙΟΥ
Καραγιώργης Βάσος,  Εκδόσεις ΚΑΠΟΝ, 144 σελίδες          
 
Στη μακρά αρχαιολογική πορεία του Βάσου Καραγιώργη, τα ομηρικά κείμενα αποτέλεσαν έναν αχώριστο σύντροφο, όπως το Ευαγγέλιο για τον μοναχό. Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια υπήρξαν σταθερό σημείο έμπνευσης και αναφοράς για τον διακεκριμένο μελετητή της κυπριακής αρχαιολογίας, από τα φοιτητικά του χρόνια και τις ανασκαφές του στη Σαλαμίνα έως εκείνες της Παλαιπαίφου, και ένα μεγάλο μέρος των συγγραμμάτων του έχουν έναν ομηρικό απόηχο, μικρό ή μεγάλο.
Αναζητώντας μια διέξοδο κατά την απομόνωση του πρόσφατου εγκλεισμού λόγω κορωνοϊού, ο Βάσος Καραγιώργης στράφηκε και πάλι στα ομηρικά έπη, βρίσκοντας μια ιδανική διαφυγή και προσκαλώντας μας σε ένα γοητευτικό ταξίδι στον κόσμο του Ομήρου και των ηρώων του. Βασιζόμενος στην πείρα εξήντα πέντε και πλέον χρόνων ενασχόλησης με τα έπη και την αρχαιολογία τους, μας παρουσιάζει με λόγο άμεσο και απλό ξεχωριστές όψεις της ομηρικής σκέψης, που αφορούν βασικά και διαχρονικά θέματα του ανθρωπίνου βίου και πολιτισμού, όπως η ζωή, ο θάνατος, η φιλία, τα γηρατειά, ο έρωτας, η οικογένεια, ο γάμος και οι συζυγικές σχέσεις.
Επιπλέον, μέσα από τη συνδυασμένη μαρτυρία των επών και των αρχαιολογικών ευρημάτων, αναδεικνύονται ορισμένες χαρακτηριστικές πολιτισμικές εκφράσεις της κοινωνίας των χρόνων των Ομήρου. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
 
SAPIENS - ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ (1ος ΤΟΜΟΣ)
David Vandermeulen Harari Yuval-Noah, Εκδόσεις ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ, 250 σελίδες
 
Πώς ένας ασήμαντος πίθηκος έγινε άρχοντας του πλανήτη Γη, ικανός να διασπάσει το άτομο, να πετάξει στο φεγγάρι και να χειριστεί τον γενετικό κώδικα της ζωής; Ο Γιουβάλ Νώε Χαράρι μάς προσκαλεί να δούμε τη μεγάλη εικόνα και την τρελή πλευρά της ιστορίας - εξηγώντας γιατί είμαστε όλοι παγιδευμένοι στα όνειρα των νεκρών! Παρέα με πλήθος κοσμογυρισμένους χαρακτήρες, γίνεται ο οδηγός μας σε μια επική εξερεύνηση μέσα από διαφορετικές ηπείρους, εποχές και πολιτισμούς.
Μεταφορά της παγκόσμιας εκδοτικής έκπληξης Sapiens: μια σύντομη ιστορία του Ανθρώπου (16 εκατομμύρια αντίτυπα σε 60 γλώσσες), αυτή η λαμπρά σχεδιασμένη σειρά κόμικς είναι προϊόν συνεργασίας του Χαράρι με τους διακεκριμένους κομιστές David Vandermeulen και Daniel Casanave. Πνευματώδης και αστεία, γεμάτη αναφορές στη μαζική κουλτούρα και απαλλαγμένη από ακαδημαϊκά στερεότυπα, θα μαγνητίσει όχι μόνο τους λάτρεις του συγγραφέα-φαινόμενο, αλλά και όσους δεν ασχολούνται συνήθως με την επιστήμη και την ιστορία. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)